Stok Sayım Farkları ve Muhasebeleştirilmesi
Hüseyin Yalçın
YMM / Tax Partner
huseyinyalcin@hsyaudit.com
(16.12.2011)

Tüm Makaleleri

Envanter günü itibariyle her bir stok kalemi tek tek sayılarak, fiili durumla stok hesaplarının borç kalanının karşılaştırılması gerekir.

Yapılan fiili sayım sonucu bulunan tutarlar ile stok hesaplarının borç kalanları arasında fark varsa, stok fazlası ya da eksikliği söz konusu olacaktır. Bu farkların nedeni, envanter süresince araştırılarak bulunmaya çalışı­lır. Tespit edilen bu eksik ve/veya fazlaların geçici olarak izlenmesi için “197- Sayım ve Tesellüm Noksanları” ve “397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları” hesapları kullanılacaktır.

Stok sayım eksikliği veya fazlalığına neden olan durumlara örnek olarak aşağıdaki hususlar gösterilebilir:
-Konsinye gönderilen ya da konsinye olarak bulundurulan stok kalemlerinin muhasebe kaydı yapılmamış olabilir,
-Satışı yapılan ve faturası düzenlenen mallardan fiili sevkiyatı tamamlanmamış olanlar olabilir,
-Satın alınan ve alış faturası kaydedilen stokların fiili sevkiyatı tamamlanmamış olabilir,
-Hırsızlık yapılmıştır.

“197 Sayım ve Tesellüm Noksanları” ve “397 Sayım Ve Tesellüm Fazlaları” hesapları geçici hesaplardır. Bu hesaplar bilançoya taşınmayacaktır. Araştırmalar sonucunda fazlalığın ya da eksikliğin nedeni bulunursa, muhasebe kaydı bu ne­dene göre düzeltilecektir.

Envanter süresince stok eksikliğinin nedeni bulunamazsa, Hesap Uzmanları Kurulu Danışma Komisyonu’nun 140 numaralı kararı uyarınca; dönem sonlarında ortaya çıkan sayım noksanlıklarının emsal bedeli üzerinden satış olarak dikkate alınması gerekmektedir. Yapılan vergi incelemeleri sırasında pek çok incelemede sayım noksanları emsal bedeli üzerinden hasılat kaydedilmektedir. Böylece hasılat olarak dönem kârına yansıtılan tutar üzerinden KDV de hesaplanmaktadır. Uygulamada emtia noksanının nedeninin bulunamaması durumunda, maliyet bedeli üzerinden kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınmaktadır. Bu yöntem kârın tespiti açısından hatalıdır.

Aynı şekilde yapılan araştırmalarda stok fazlasının nedeni bulunamamış ise, “397-Sayım ve Tesellüm Fazlaları” hesabı “379-Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar” hesabına devredilerek kapatılacaktır.

Örnek 1
Dönem sonunda yapılan fiili stok sayımında, ticari malların tutarının 10.000,00 TL olduğu tespit edilmiştir. Bu tarih itibariyle 153 Ticari Mallar hesabının borç kalanı 11.000,00 TL dir.
Stok sayım eksikliği tespit edilince işletmede aşağıdaki düzeltme kaydı yapılmıştır:
  Borç Alacak
197- Sayım ve Tesellüm Noksanları 1.000,00  
153-Ticari Mallar   1.000,00
  1.000,00 1.000,00

Envanter süresince yapılan araştırmalarda eksikliğin nedeni tespit edilememiştir.
Eksik olan malların emsal bedeli 1.250,00 TL’dir. Depodan sorumlu olan personel bu eksiklikten sorumlu tutulmuştur.
Bu durumda aşağıdaki muhasebe kaydının yapılması gerekmektedir:
  Borç Alacak
135-Personelden Alacaklar 1.475,00  
600-Yurt içi Satışlar   1.250,00
391-Hesaplanan KDV   225,00
  1.475,00 1.475,00
 
  Borç Alacak
621-Satılan Ticari Mallar Maliyeti 1.000,00  
197- Sayım ve Tesellüm Noksanları   1.000,00
  1.000,00 1.000,00

Örnek 2
Dönem sonunda yapılan fiili stok sayımında, stokta 1.900,00 TL değerinde ticari mal olduğu tespit edilmiştir. Bu tarih itibariyle 153-Ticari Mallar Hesabının borç kalanı 1.700,00 TL’dir.
Stok fazlası tespit edilince aşağıdaki düzeltme kaydı yapılmıştır:
  Borç Alacak
153-Ticari Mallar 200,00  
397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları   200,00
  200,00 200,00
Envanter süresince yapılan araştırmalarda fazlalığın nedeni tespit edilememiştir.
Bu durumda aşağıdaki muhasebe kaydının yapılması gerekmektedir:
  Borç Alacak
397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları 200,00  
679-Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar   200,00
  200,00 200,00

     




© 2011 www.muhasebevergi.com Tüm Hakları Saklıdır.